تيشتار و تيشتار-ياشت: ضربه آسماني که خشكسالي را شکست مي‌دهد

در تقويم زرتشتي جشن‌هايي وجود دارند که نه تنها تغییر فصل‌ها را جشن مي‌گيرند، بلکه درام مقدس آفرينش را بازتوليد مي‌کنند. يكي از برجسته‌ترين و شاعرانه‌ترين آن‌ها تيشتار (Tištar) است كه همچنين به تيرگان (Tirgan) يا جشن تيرگان (Jashn-e Tirgan) معروف است. اين جشن تابستاني است كه تيشتريويا (Tištrya) را جشن مي‌گيرد — الهه بارش باران و حاصلخيزي، كه با برجك برجسته شب آسمان، سيوروس، مرتبط است. اما معني روزي كه از فراتر از تقويم كشاورزي بيرون مي‌رود: داستاني از نبرد كيهاني، از قدرت قرباني و از اينكه چگونه نور و آب تاريكي و خشكسالي را شکست مي‌دهند.

معاني و معنا: از ستاره تا بارش باران

تيشтар — جنگجوي آسماني

تيشтар نه تنها الهيت انتزاعي است. در سنت زرتشتي او يك يازات است، يعني «ارزشمند براي عبادت» روحي كه سيوروس را نمادي مي‌كند. سيوروس برجك برجسته‌تر شب آسمان است و در گذشته، طلوع گليكاليكالي (اولين ظهور در آسمان صبح) آن به عنوان شروع گرما تابستاني و از همه مهمتر، نزديك شدن به فصل بارش باران براي ايران، نشان‌دهنده بود. تيشтар ستاره‌اي است كه آب زنده‌آور را مي‌آورد. نام او به معني «مرتبط با سه ستاره» و مستقيماً با نور و افتخار مرتبط است.

افسانه پيروزي بر ضد آپاوشا

ميثيكي كه در پايه جشن قرار دارد، نبرد قديمي توصيف شده در «تيشتار-ياشت» (تير-ياشت)، هشتمين شعر از آvesta است. بر اساس اين افسانه، تيشтар با آپاوشا (Apaosha)، الهه خشكسالي، جنگ مي‌كند. نبرد به صورت دو اسب صورت مي‌گيرد: تيشтар به عنوان اسب بي‌نظير سفيد با گوش‌هاي زرين ظاهر مي‌شود و دشمن او به عنوان اسب زشت سياه است.

ابتدا دشمن برنده مي‌شود و تيشتار را به خاطر كمبود احترام و قرباني از سوي انسان‌ها ضعيف مي‌كند. الهه به احمد روزا، آفريننده همه چيز، فراخوان مي‌دهد كه مداخله مي‌كند و قرباني انجام مي‌دهد. پر از اين قدرت، تيشتار دوباره به جنگ مي‌رود و در نهايت آپاوشا را شکست مي‌دهد. سپس باران‌هاي دلخواه بر مناطق خشك شده و مرتع‌ها فرود مي‌آيند و حيات و حاصلخيزي را مي‌آورند. اين افسانه اهميت بنيادي قرباني‌ها در سنت زرتشتي را برجسته مي‌كند.

افسانه آرش شكندگر

علاوه بر نبرد كيهاني، جشن تيرگان همچنين با افسانه شجاعانه آرش شكندگر (Arash-e Kamangir) مرتبط است. بر اساس افسانه، شاه منوچهر و شاه افريساباد تصميم گرفتند كه مرز بين سرزمين‌هايشان را مشخص كنند. تصميم گرفته شد كه آرش، شكندگر، به قله كوه دامووند برود و تيري شليك كند. مكاني كه تير به آن برخورد كند، مرز جديد خواهد بود.

آرش تير را (به زبان پارسي «تير») در روز ١٣ ماه تير شليك كرد و پرواز آن از طلوع تا ظهر ادامه داشت تا به بندر رودخانه جيخون (آمودريه) برخورد. افسانه مي‌گويد كه زماني كه مرز مشخص شد، باران‌هاي دلخواه بر دو سرزميني كه از خشكسالي هشت ساله رنج مي‌بردند، فرود آمد. بنابراين تير (تير) نمادي از صلح، عدالت و برقراري نظم و شروع فصل بارش باران شد.

آتريبيوتيك و مراسم: چگونه جشن تيشтар را جشن مي‌گيرند

جشن تيشтар (تيرگان) معمولاً در روز ١٣ ماه تير بر اساس تقويم زرتشتي و ايراني، كه حدوداً ٢–٤ ژوئيه است، جشن گرفته مي‌شود. اين يكي از سه جشن مهم فصلي باستان ايران است، به علاوه نوروز (بهار) و مهرگان (پاييز). مراسم آن پرشكوه، نمادي و به سمت جذب آب و بركت‌هاست.

مراسم‌هاي اصلی

• نوارهاي رنگي (بستن «تير» و «باد»): اين عادت معروف‌ترين است. زرتشتيان نوارهاي رنگي را بر روي مچ دست‌ها بسته‌اند. آن‌ها را براي ده روز مي‌پوشند و سپس در روز جشن، آن‌ها را در آب جريان‌دار — رودخانه يا رودخانه‌اي پرتاب مي‌كنند. معتقد است كه نوارها همه چيز بد را جذب مي‌كنند و آن را دور مي‌كنند، نمادي از پاك‌كني و تجديد.

• آب به عنوان عنصر جشن: چون تيشтар الهه بارش باران و آب است، جشن بدون آن غيرممكن است. مردم با آب شسته مي‌شوند، مي‌رقصند و آواز مي‌خوانند، از آب زنده‌آور شادماني مي‌كنند. اين كار نمادي است كه بايد باران‌ها را فرا خواند و استقبال كند.

• غذاهاي سنتی: سفره جشن حتماً شامل غذاهاي خاصي است. از جمله آن‌ها سوپ كرفس و شوله زرد (sholeh zard) — برنج شيرين با زعفران است. اين غذاها در هر خانه پخته مي‌شوند و به عنوان خوراكي براي مهمانان هستند.

• طالع‌بازي (كوزه): در بعضي مناطق، مراسم طالع‌بازي با كوزه سفاليي انجام مي‌شود كه سال آینده را پيش‌بيني مي‌كند.

• تدريب روحي: جشن همچنين شامل خواندن شعرها، از جمله بخش‌هايي از شاهنامه فردووسي كه قهرماني آرش را توصيف مي‌كند و انجام مراسم تشكر (جشن) است.

نتيجه‌گيري

جشن تيشтар (تيرگان) نه تنها يك مراسم قديمي است. يادآوري زنده‌اي است كه زندگي بر زمين بستگي به تعادل بين آسمان، آب و اراده انسان دارد. معاني آن در عبادت از نيروي طبيعت، در باور به پيروزي نور بر تاريكي و در تشكر بر هر هديه‌اي كه از بالا نازل مي‌شود، است. امروز كه تغييرات آب و هوا باعث مي‌شود كه مشكل آب بيشتر و بيشتر شود، اين جشن قديمي به جديدتري مي‌درخشد، يادآور بستگي مشترك ما به آب آسماني و نياز به حفظ و ارزشمند كردن اين هديه گرانبها است.

Permanent link to this publication: